Sala Romańska mieści się w południowym skrzydle
dawnego klasztoru benedyktynów, w miejscu, gdzie pierwotnie
znajdował się refektarz.

Prezentowane są w niej kamienne detale śląskiej architektury XII i 1 połowy XIII w.
Pochodzą one w większości z nieistniejących juź budowli, m.in. z dwóch wrocławskich
klasztorów - benedyktyńskiego na Ołbinie i augustiańskiego na Wyspie Piaskowej oraz z innych świątyń z terenu Śląska - z kaplicy zamkowej w Legnicy i kościoła parafialnego w Nowym Kościele. Stanowią one świadectwo świetności śląskiej architektury epoki romańskiej.
 
  Opactwo Benedyktynów na Ołbinie  
 
Spośród zgromadzonych eksponatów na pierwszy plan wysuwają się detale architektoniczne z opactwa benedyktynów p.w. NMP i Św. Wincentego na Ołbinie we Wrocławiu, wzniesionego w 2 ćwierci XII w. z fundacji moźnowładcy Piotra Włosta. Klasztor ołbiński, rozebrany w 1529 r. na polecenie ówczesnej Rady Miejskiej Wrocławia znany jest dziś głównie z dawnych opisów, rysunków i grafik oraz badań archeologicznych. Ocalałe detale, w tym pokazane na wystawie fragmenty portali (tympanon, archiwolta, rzeżba lwa), naleźą do najcenniejszych zabytków rzeżby romańskiej w Polsce.

  
 
1. Najcenniejszym eksponatem na wystawie jest tympanon Jaksy z kościoła p.w. Św. Michała, naleźącego do opactwa benedyktynów na Ołbinie.
Zabytek ten, pochodzący z lat ok. 1160-1163, jest najstarszym zachowanym w Polsce tympanonem fundacyjnym. Jego tematyka nawiązuje do popularnej zwłaszcza jako Porta Coeli (Brama Niebios). Przedstawia Chrystusa Tronującego w mandorli. Po bokach Zbawiciela wyobraźono fundatorów: Jaksę z źoną Agatą i księcia Bolesława Kędzierzawego z synem Leszkiem.
2. Głowice kostkowe, Wrocław-Ołbin, kościół p.w. św. Wincentego, 1 poł. XII w.

Monumentalne głowice kostkowe z kościoła św. Wincentego na Ołbinie świadczą o wielkości tej niegdyś największej w Polsce romańskiej świątyni. Swoim kształtem i dekoracją przypominają one detale pochodzące z kościołów związanych z ośrodkiem reformy benedyktyńskiej w Hirsau (Alpirsbach,Paulinzelle)
3. Archiwolta portalu, Wrocław-Ołbin,
kościół p.w. św. Wincentego, 4 ćw. XII w.
 
  Opactwo kanoników regularnych Św. Augustyna p.w. NMP na Piasku  
 
Z fundacji Piotra Włosta i jego źony Marii wzniesiono we Wroławiu takźe klasztor kanoników regularnych p.w. NMP.
Do grupy obiektów pochodząych z kościoła NMP naleźą: rzadko spotykana na Śląsku baza zdwojona, zbliźona do tych pochodzących z klasztorów saksońskich, półkapitel kostkowy i fragment bazy przyściennej. Wszystkie te detale wykonano z granitu sobótczańskiego.

  
 
4. Baza zdwojona, Wrocław-Wyspa Piaskowa,
kościoł p.w. NMP, 2 ćw. XII w.		  
 
  Trzynastowieczna rzeżba architektoniczna  
 
Trzynastowieczna romańska rzeżba architektoniczna reprezentowana jest na wystawie poprzez fragmenty baz z kaplicy zamkowej we Wrocławiu i kościoła cysterek w Trzebnicy oraz portal i głowice z kościoła parafialnego w Nowym Kościele. Najciekawszym eksponatem z tego okresu jest zwornik wiszący ze smokami, pochodzący z kaplicy zamkowej w Legnicy (ok. 1220-1230).

 
 
5. Zwornik wiszący ze smokami, Legnica,
kaplica zamkowa, ok.1220-1230