“Dobrze znamy te krajobrazy: pola rzepaku i nagle gdzieś na wzniesieniu bloki. O życiu ich mieszkańców już dawno powinny powstawać książki. Wciąż wstrząsająco wielu historii sobie nie opowiedzieliśmy, tylu plastrów nie zerwaliśmy i nie zajrzeliśmy, jak się tam pod nimi goi”.

Olga Gitkiewicz

Podczas rozmowy towarzyszącej wystawie “Ukryte szczątki. Centralnie planowana architektura mieszkaniowa na wsi” przyjrzymy się bliżej rzeczywistości dawnych PGR-ów. Pomówimy o doświadczeniach mieszkańców tych osiedli: ich codzienności, rytmie pracy i życia ”między blokiem a polem”, a także o długofalowych skutkach transformacji ustrojowej.

W debacie spotkają się trzy ważne głosy współczesnej refleksji nad dziedzictwem Państwowych Gospodarstw Rolnych. Katarzyna Duda, autorka książki „Kiedyś tu było życie, teraz jest tylko bieda”, Anna Przybyła – autorka eseju „Blok i hektar nieba” o wiosce w dawnym PGR Szklary, oraz Bartosz Panek, autor reportażu „Zboże rosło jak las. Pamięć o pegeerach”, podejmą próbę wielowymiarowego odczytania doświadczenia życia w PGR-ach – zarówno w jego wymiarze społecznym, jak i przestrzennym.

Punktem wyjścia do rozmowy będą osobiste narracje, badania terenowe i prace reporterskie uczestników debaty, które odsłaniają PGR nie tylko jako system ekonomiczny, lecz przede wszystkim jako projekt społeczny i architektoniczny. Bloki stojące pośrodku pól – niegdyś symbole postępu i modernizacji – staną się tu ważnym kontekstem do refleksji nad tym, jak centralnie planowana przestrzeń wpływała na codzienne życie, relacje społeczne i poczucie wspólnoty.

KIEDY: czwartek 26 marca 2026 roku, g. 18:00

GDZIE: Muzeum Architektury we Wrocławiu, ul. Bernardyńska 7

Wieś Piaseczno, zabudowania mieszkalne i gospodarcze, fot. Wojciech Mazan

Bio

Katarzyna Duda – Absolwentka prawa i politologii na Uniwersytecie Opolskim. Przy współpracy z Ośrodkiem Myśli Społecznej im. Ferdynanda Lassalle’a napisała dwa raporty na temat warunków pracy osób sprzątających i ochroniarzy w instytucjach publicznych zatrudnianych za pośrednictwem firm zewnętrznych. Autorka książek „KORPO. Jak się pracuje w zagranicznych korporacjach w Polsce” oraz “Kiedyś tu było życie, teraz jest tylko bieda”.

Bartosz Panek (ur. 1983) – dziennikarz radiowy, reporter, producent i animator środowiska twórców audio. Współzałożyciel Fundacji Audionomia i Free Range Productions. Absolwent Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego; studiował również na uniwersytecie w Trieście. Połowę życia spędził przed mikrofonem, od marca 2024 roku redaktor naczelny Studia Reportażu i Dokumentu Polskiego Radia, wcześniej dziennikarz Programu 2 PR. Autor setek audycji oraz kilkudziesięciu reportaży i dokumentów, z których wiele było prezentowanych także we Włoszech, Francji, Holandii, Chorwacji, Wielkiej Brytanii i na Litwie. Laureat Prix Italia, jednego z najważniejszych wyróżnień dla twórców radiowych na świecie. Stypendysta Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Stołecznego Warszawy. Autor reportażu o Tatarach w Polsce U nas każdy jest prorokiem. Zboże rosło jak las to jego druga książka. Reportaż ten otrzymał Nagrodę Młodzieżowych Klubów Historycznych im. Kazimierza Moczarskiego, nominację do nagrody Grand Press oraz znalazł się w finale Literackiej Nagrody Warmii i Mazur „Wawrzyn”.

Anna Helena Przybyła – architektka, badaczka architektury i edukatorka. Absolwentka architektury na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej (2022) i historii sztuki na Wydziale Zarządzania Kulturą Wizualną Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (2017-2020). Asystentka w Zakładzie Dziedzictwa Architektonicznego i Sztuki WAPW. Sekretarz czasopisma naukowego „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” i współpracowniczka „Kwartalnika Architektonicznego Rzut”. Prowadzi warsztaty i zajęcia dla dzieci i młodzieży na tematy związane ze sztuką, architekturą i miastem. Stypendystka programu Ćwiczenie Nowoczesności Instytutu Pileckiego w Berlinie (2025). Laureatka II Nagrody Honorowej w Konkursie Teoria z „Warsztatami pisania o architekturze” Fundacji Stefana Kuryłowicza, edycji 2023/24, za tekst „Blok i hektar nieba” o wiosce w dawnym PGR Szklary. Interesuje się sztuką i architekturą powojenną, szczególnie związkami architektury i władzy, utopijnymi koncepcjami architektonicznymi oraz odbudową i budową polskich miast i wsi po II wojnie światowej. Pracuje nad doktoratem o parkach kultury i wypoczynku w Polsce.

Moderacja:

Barbara Szczepańska – historyczka sztuki i badaczka architektury, doktora nauk o sztuce. Kierowniczka sekcji architektury współczesnej w Dziale Architektury i Sztuki Współczesnej Muzeum Architektury we Wrocławiu. W 2025 roku obroniła pracę doktorską poświęconą rozwojowi architektonicznemu i przestrzennemu powojennego Opola.

Dostępność:

Zastanawiasz się nad udziałem w wydarzeniu? Pobierz nasz Przedprzewodnik przygotowujący do zwiedzania Muzeum Architektury.

DOSTĘPNOŚĆ ARCHITEKTONICZNA:

• Sala, w której odbędzie się wykład, znajduje się na parterze i jest dostępna dla osób z niepełnosprawnością ruchu.
• W holu wejściowym znajdują się drewniane siedzenia, na których można usiąść, by odpocząć lub poczekać na kogoś.
• W sali jest światło sztuczne i naturalne.

DOJAZD KOMUNIKACJĄ MIEJSKĄ: Przystanek GALERIA DOMINIKAŃSKA

• Tramwaje: 2, 3, 5, 9, 10, 11, 12, 13, 17, 23, 78
• Autobusy: 110, 114, 120, D, N, K
• Autobusy strefowe: 602, 904, 914, 924

PARKING

Brak oznaczonych miejsc dla osób z niepełnosprawnościami. Najbliższe, oznaczone miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami znajdują się wzdłuż Alei Słowackiego.

TOALETA

Toaleta przystosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami znajduje się na piętrze budynku, można do niej dotrzeć schodami i windą.

Wystawa Ukryte szczątki jest organizowana w ramach obchodów jubileuszu 60-lecia Muzeum Architektury we Wrocławiu.