Wystawa Na środkowym pasie latem trawa była wysoka to wielowątkowa opowieść o przemianach, jakim na przestrzeni niemal stu lat ulegał dolnośląski odcinek autostrady A4. Opowieść o przemianach nie tylko infrastrukturalnych, ale przede wszystkim politycznych, społecznych i krajobrazowych, w której splatają się polskie i niemieckie losy tej ważnej arterii.

Fot. Tomasz Olszewski, 1970, zbiory Archiwum Budowlanego Wrocławia (oddział MA)

Dzisiejsza A4, powstała w latach 30. XX wieku jako Reichsautobahn 9, była częścią potężnego, starannie propagandowo obudowanego planu autostrad III Rzeszy. Po 1945 roku państwo polskie odziedziczyło betonową spuściznę Rzeszy – Reichsautobahn 9 stała się drogą krajową E22. Przez lata jej środkowy pas zieleni zarastał trawą, betonowe płyty pękały, a Dolnoślązaczki i Dolnoślązacy odkrywali i oswajali dla siebie tę przestrzeń. Wyprawiali się na niedzielne przejażdżki, rozkładali koce pośród coraz bujniejszej łąkowej roślinności, pletli wianki, jeździli rowerami, spacerowali. W ich wspomnieniach jest ona żywym, pełnym emocji miejscem, zupełnie odległym od tego, jakim widzimy je dzisiaj.

Autostrada, okolice Lubiatowa, Kronika Zakładowa RDP w Legnicy, 1976 rok, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

To właśnie na takich wspomnieniach oraz na efektach kilkuletnich badań prowadzonych w instytucjonalnych i prywatnych archiwach, oparte zostały najpierw książka, a potem projekt kuratorsko-artystyczny autorstwa Agaty Ciastoń. W trakcie kwerend poznawała ona kulturowe i historyczne warstwy autostrady, ucząc się rozpoznawać ją nie tylko jako miejsce na mapie, ale również w ludzkich opowieściach, w krajobrazie, w prasowych wycinkach i dokumentach. Dziś w tej drodze towarzyszą jej zaproszeni do projektu artyści i artystki, których prace spotykają się na wystawie z labiryntem archiwaliów – planów, map i fotografii pochodzących z polskich i niemieckich zbiorów. Razem tworzą one wielogłosową narrację między ludzkim doświadczeniem a materialnością miejsca.

Kuratorka: Agata Ciastoń

Artystki i artyści: Ewa Axelrad, Alicja Bielawska, Emanuel Geisser i Kama Sokolnicka, Marlena Kudlicka, Natalia LL, Piotr P. Skiba, Łukasz Wojciechowski.

Materiały archiwalne: Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie, Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu, Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego, Muzeum Politechniki Wrocławskiej, Staatsbibliothek zu Berlin, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Kąckiej, United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie, archiwum prywatne Danuty Bator.

• Grafika: Grupa Projektor
• Architektura wystawy: Łukasz Wojciechowski
• Redakcja: Rozalia Radecka
• Tłumaczenia angielskie: Grzegorz Piątkowski
• Tłumaczenia niemieckie: Sabina Bursy
• Produkcja: Misia Siennicka, Agnieszka Smutek
• Montaż wystawy: Olgierd Futoma, Rafał Pyster, Piotr Szyszkowski, Ireneusz Szwargulski, Krystyna Piwowarska-Kerber
• Elektryka: Ryszard Zimkowski
• Promocja: Iga Bałchanowska, Marta Czyż, Kalina Soska
• Program edukacyjny: Pola Balsiewicz, Patrycja Mazurek, Michał Chadera

Wystawie towarzyszy książka Na środkowym pasie latem trawa była wysoka, wydana w 2024 roku przez Wydawnictwo Warstwy.

Projekt współfinansowany ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.